Νευροπάθεια στα πόδια: το κάψιμο που δεν με άφηνε να κοιμηθώ και η φυσική υποστήριξη που άλλαξε τη ζωή μου

Η νευροπάθεια μπαίνει στη ζωή αθόρυβα: ένα ελαφρύ μυρμήγκιασμα στα δάχτυλα των ποδιών, μια «μουδιασμένη» αίσθηση το βράδυ, που την αποδίδουμε στην κούραση ή στα παπούτσια. Όταν όμως τα νεύρα υποφέρουν, το μυρμήγκιασμα σπάνια μένει αθώο. Η περιφερική νευροπάθεια είναι βλάβη των νεύρων εκτός εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού¹ και εκδηλώνεται συχνότερα στα χέρια και στα πόδια. Δεν είναι σπάνια: οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 1% έως 7% του πληθυσμού,² με υψηλότερα ποσοστά μετά τα 50. Και στην Ελλάδα, μια πανελλαδική μελέτη σε ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2 εντόπισε νευροπάθεια σε περίπου 19%³ των συμμετεχόντων.

Υπάρχει όμως και κάτι ενθαρρυντικό: δίπλα στη θεραπεία που δίνει ο γιατρός, κάποιοι άνθρωποι βρήκαν μια φυσική υποστήριξη, χωρίς να στηρίζονται μόνο σε όλο και περισσότερα φάρμακα. Αυτόν τον δρόμο ακολούθησε η Ελένη Βλάχου, συντάκτρια μας, και τον αφηγείται εδώ από την αρχή.

01Οι νύχτες με το κάψιμο: θα είναι έτσι για πάντα;

Είναι βαθιά νύχτα όταν τα πόδια μου με πετάνε έξω από τον ύπνο. Τα πέλματά μου καίνε σαν να περπατώ πάνω σε πυρωμένη άμμο, και ανάμεσα στο κάψιμο περνούν ηλεκτρικές σουβλιές από τα δάχτυλα ως τον αστράγαλο. Το βάρος του σεντονιού είναι ανυπόφορο· το σηκώνω απαλά από πάνω μου και κάθομαι στην άκρη του κρεβατιού, τρίβοντας τα πόδια μου, χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Το πρωί, το κάψιμο έχει υποχωρήσει, αλλά στη θέση του έχει έρθει το μούδιασμα: δεν νιώθω καλά το πάτωμα κάτω από τα πόδια μου και δυσκολεύομαι να βρω τη σιγουριά του βήματος.

Εδώ και πάνω από τρία χρόνια η νευροπάθεια είναι ο ανεπιθύμητος σύντροφός μου. Στην αρχή ήταν ένα ελαφρύ μυρμήγκιασμα που το απέδιδα στα παπούτσια. Με τον καιρό έγινε πιο έντονο, πιο συχνό και απρόβλεπτο. Άλλοτε χειρότερα το βράδυ, άλλοτε μετά από μια μέρα στα πόδια, άλλοτε χωρίς καμία φανερή αιτία.

Μέσα στη μέρα μένει ο φόβος. Μήπως σκοντάψω στο πεζοδρόμιο επειδή δεν νιώθω καλά το πόδι μου; Θα αντέξω την κυριακάτικη βόλτα με τον άντρα μου; Θα καταφέρω να σταθώ όρθια στον κήπο μου χωρίς να καίνε τα πέλματα; Ζυγίζω κάθε βήμα και σκέφτομαι δύο φορές για κάθε παπούτσι.

Το χειρότερο δεν ήταν ο πόνος. Ήταν η αβεβαιότητα.

Η αίσθηση ότι είμαι έρμαιο του νευρικού μου συστήματος και δεν ξέρω ποτέ πότε θα «ανάψει» ξανά. Η ανησυχία ότι, αργά ή γρήγορα, το μούδιασμα θα προχωρήσει και θα χάσω την αυτονομία μου. Και η κούραση από τις άυπνες νύχτες, που κάνει τα πάντα πιο δύσκολα.

02Παγιδευμένη σε φαύλο κύκλο: όταν οι παρενέργειες των φαρμάκων μετράνε όσο και ο πόνος

Ο γιατρός μου έκανε εξετάσεις και με παρέπεμψε σε νευρολόγο, ο οποίος επιβεβαίωσε τη διάγνωση της νευροπάθειας και μου έγραψε αγωγή για τον νευροπαθητικό πόνο. Εκείνη τη στιγμή βοηθούσε, αλλά το πλήρωνα: ζαλιζόμουν, ένιωθα νύστα και θολούρα όλη μέρα και ήμουν συνεχώς ανήσυχη στη σκέψη ότι θα έπρεπε να τα παίρνω για πάντα.

Παράλληλα έκανα ό,τι μπορούσα: ζεστά ποδόλουτρα, κρέμες, πιο άνετα παπούτσια, πιο προσεκτική διατροφή. Ήταν κουραστικό, κι όμως οι νύχτες με το κάψιμο γύριζαν. Αυτό ακριβώς με άφηνε άναυδη: έκανα φαινομενικά τα πάντα σωστά και τα συμπτώματα επέστρεφαν παρ’ όλα αυτά.

Έπρεπε πραγματικά να συμβιβαστώ με μια ζωή ανάμεσα σε παρενέργειες και άυπνες νύχτες, χωρίς ποτέ ηρεμία; Όχι. Έπρεπε να υπάρχει καλύτερος δρόμος.

03Αποφάσισα να ψάξω μόνη μου

Δεν ήθελα πια απλώς να αντιδρώ. Ήθελα να καταλάβω τι συμβαίνει στα νεύρα μου. Άρχισα να διαβάζω εξειδικευμένα άρθρα και ιστοσελίδες συλλόγων ασθενών, βράδυ με το βράδυ, με όλο και μεγαλύτερη περιέργεια.

Έμαθα ότι η νευροπάθεια έχει πάνω από εκατό διαφορετικούς τύπους¹ και πολλά πιθανά αίτια, και ότι τα νεύρα των ποδιών είναι τα μακρύτερα του σώματος, άρα και τα πιο ευάλωτα. Κατάλαβα επίσης ότι τα φάρμακα που έπαιρνα μετριάζουν κυρίως το σήμα του πόνου.

Από εκείνη τη στιγμή είδα το πρόβλημά μου αλλιώς. Αν τα νεύρα είναι ζωντανός ιστός που χρειάζεται τα σωστά «δομικά υλικά» και ήρεμο περιβάλλον, ίσως υπήρχε τρόπος να τα υποστηρίξω, δίπλα στη θεραπεία μου και πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό μου. Για πρώτη φορά μετά από καιρό ένιωσα ότι ακολουθώ ένα συγκεκριμένο ίχνος. Συνέχισα να διαβάζω.

04Αυτή η ανακάλυψη μου άνοιξε τα μάτια

Όσο έψαχνα, τόσο πιο συχνά έβλεπα δύο ακρωνύμια: EPA και DHA, τα ενεργά ωμέγα-3 λιπαρά οξέα των λιπαρών ψαριών. Το DHA μάλιστα είναι ένα από τα βασικά λιπαρά οξέα του νευρικού ιστού, και ανασκοπήσεις περιγράφουν ότι τα ωμέγα-3 από ψαρόλαδο και οι μεταβολίτες τους έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες που θα μπορούσαν να ωφελήσουν τα νεύρα, με αφορμή τη διαβητική νευροπάθεια.⁴

Έπρεπε όμως να είμαι τίμια με τον εαυτό μου. Μια πρόσφατη ανασκόπηση Cochrane⁵ για το ωμέγα-3 στη διαβητική νευροπάθεια βρήκε μόλις δύο μικρές μελέτες με 87 συμμετέχοντες συνολικά και κατέληξε ότι τα στοιχεία δεν επαρκούν για ασφαλή συμπεράσματα, με χαμηλή βεβαιότητα. Με άλλα λόγια: η ιδέα είναι εύλογη, αλλά δεν έχει αποδειχθεί, και το ωμέγα-3 δεν είναι θαυματουργό φάρμακο που αντικαθιστά την ιατρική θεραπεία.

Δύο πράγματα έγιναν αμέσως σαφή: μετράει η δόση και η ποιότητα, και το ωμέγα-3 μπορεί να είναι το πολύ ένα κομμάτι του παζλ. Ως ένα κομμάτι που στηρίζει τα νεύρα και δοκιμάζεται επιπλέον της ιατρικής μου αγωγής, ακουγόταν όμως ακριβώς σαν τη φυσική προσέγγιση που έψαχνα.

Η πιο προφανής πηγή θα ήταν τα λιπαρά ψάρια. Για να καλύψω τις ανάγκες μου θα έπρεπε να τρώω κάθε μέρα περίπου 300 g σολομού, ποσότητα δύσκολα βιώσιμη. Σε αυτό προστίθενται οι γνωστές ανησυχίες για βαρέα μέταλλα και μικροπλαστικά και το απλό γεγονός ότι ο καλός σολομός κάθε μέρα κοστίζει ακριβά. Τα ψάρια μόνα τους δεν ήταν λοιπόν λύση για μένα.

Έτσι πήρα από το φαρμακείο το πρώτο φθηνό συμπλήρωμα ωμέγα-3 που βρήκα. Γεμάτη ελπίδα έπαιρνα τις κάψουλες κάθε μέρα και περίμενα. Αλλά τίποτα. Για εβδομάδες καμία αλλαγή. Η απογοήτευση ήταν βαθιά, μέχρι που κατάλαβα ότι απλώς είχα αγοράσει το λάθος προϊόν.

Έμαθα ότι υπάρχουν τρεις τύποι ωμέγα-3: το φυτικής προέλευσης ALA και τα θαλάσσιας προέλευσης EPA και DHA. Μόνο τα EPA και DHA μπορεί να τα αξιοποιήσει απευθείας ο οργανισμός, ενώ το ALA πρέπει πρώτα να μετατραπεί, κάτι που γίνεται μόνο σε μικρό ποσοστό. Μετράει λοιπόν η δηλωμένη περιεκτικότητα σε EPA και DHA και μια αρκετά υψηλή δόση, όχι η τιμή στη συσκευασία. Άλλη ένδειξη ποιότητας είναι η φρεσκάδα του λαδιού: ταγκή μυρωδιά ή «ψαρίλα» στο ρέψιμο δείχνει οξειδωμένο λάδι κακής ποιότητας, και καλό σημείο αναφοράς είναι η λεγόμενη τιμή TOTOX. Με αυτή τη λίστα στο μυαλό ήξερα επιτέλους τι να ψάξω.

05Το φως στο βάθος του τούνελ

Ένα συνηθισμένο απόγευμα χτύπησε την πόρτα μου η γειτόνισσά μου η Δάφνη, επειδή είχα παραλάβει ένα δέμα για λογαριασμό της. Πιάσαμε κουβέντα και κάποια στιγμή μου είπε πόσο πολύ περίμενε αυτό το δέμα: κάψουλες ωμέγα-3 της Prozis, που έπαιρνε εδώ και λίγο καιρό.

Μου διηγήθηκε με ενθουσιασμό πόσο είχε βελτιωθεί η γενική της διάθεση από τότε. Όταν της μίλησα για τη νευροπάθεια, τις νύχτες με το κάψιμο και τη μακρά έρευνά μου, δεν το προσπέρασε· με άκουσε με προσοχή: η φαρμακοποιός της, την οποία εμπιστεύεται, της είχε εξηγήσει γιατί τα ωμέγα-3 ενδιαφέρουν όταν μιλάμε για υγεία του νευρικού συστήματος, και αυτό ταίριαζε εντυπωσιακά με όσα είχα συγκεντρώσει με κόπο διαβάζοντας μόνη μου. Τη ρώτησα αν μπορούσε να μου τα πει με την ησυχία της, και η Δάφνη κάθισε μαζί μου στο τραπέζι της κουζίνας.

06Το λάθος που κάνουμε σχεδόν όλοι

Όσα μου είπε μετά η Δάφνη ήταν η αφορμή να δράσω. Η φαρμακοποιός της της είχε εξηγήσει το λάθος που κάνουν σχεδόν όλοι: εστιάζουν μόνο στο να καταστείλουν τον πόνο και ξεχνούν να στηρίξουν τα ίδια τα νεύρα. Τα νευρικά κύτταρα και οι μεμβράνες τους χρειάζονται λιπαρά οξέα, και το DHA υπάρχει σε αφθονία στο νευρικό σύστημα· επιπλέον, ανασκοπήσεις αναφέρουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες για τα EPA και DHA.

Και εκεί ο κύκλος έκλεισε για μένα: ό,τι είχα διαβάσει για τον πιθανό ρόλο των ωμέγα-3 στα περιφερικά νεύρα⁴ ταίριαζε με αυτή την εξήγηση. Δεν αποδεικνύει ότι θεραπεύει τη νευροπάθεια, και η Δάφνη το είπε ευθέως. Ήταν όμως μια λογική, ήπια υποστήριξη, με λιγότερες παρενέργειες από όσες είχα γνωρίσει, αν και κάθε συμπλήρωμα μπορεί να έχει τις δικές του, και σε αυτό είχε μεγάλη σημασία μια επαρκής δόση και καλή ποιότητα.

07Μια ανακάλυψη που τα άλλαξε όλα

Η Prozis έχει κάψουλες ωμέγα-3 με βάση το ιχθυέλαιο, εμπλουτισμένες με βιταμίνη Ε. Η συσκευασία αναγράφει 3.000 mg ιχθυελαίου ανά ημερήσια μερίδα, και στην ετικέτα μπορείς να δεις ακριβώς πόσο EPA και DHA περιέχει, κάτι που για μένα ήταν το πρώτο κριτήριο. Η μεγάλη συσκευασία των 360 καψουλών φτάνει για πολλές εβδομάδες.

Μου έκανε εντύπωση και ότι το προϊόν έχει πάνω από 32.000 κριτικές με μέσο όρο 4,7 στα 5. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι θα δουλέψει και για σένα, δείχνει όμως ότι δεν πρόκειται για κάποιο άγνωστο συμπλήρωμα.

Και κάτι ακόμη για το κόστος: ένα καθημερινό γεύμα με 300 g ποιοτικό σολομό κοστίζει κατά μέσο όρο 7,50 €, δηλαδή περίπου 232,50 € τον μήνα!

08Ήδη μετά από λίγες εβδομάδες!

Άρχισα να παίρνω την ημερήσια μερίδα που αναγράφεται στη συσκευασία. Στην αρχή ήμουν δύσπιστη. Μετά από μερικές εβδομάδες όμως πρόσεξα πραγματικά μια αλλαγή. Οι νύχτες με το κάψιμο αραίωσαν και, όταν ερχόταν παρ’ όλα αυτά μία, ήταν αισθητά πιο ήπια από πριν. Ξυπνούσα λιγότερες φορές και το πρωί το μούδιασμα δεν με δυσκόλευε τόσο.

Για πρώτη φορά μετά από χρόνια δεν φοβόμουν κάθε βράδυ τη στιγμή που θα ξάπλωνα. Γύρισα στον κήπο, να βγάζω τα ζιζάνια, να φυτεύω, να κλαδεύω τα τριαντάφυλλά μου, όλα όσα είχα σχεδόν εγκαταλείψει. Και οι μεγάλες βόλτες με τον άντρα μου έγιναν ξανά αυτό που πρέπει να είναι: χαρά αντί για άγχος.

Φυσικά ξέρω ότι το ωμέγα-3 δεν είναι θαυματουργό φάρμακο και δεν δουλεύει το ίδιο για όλους. Η νευροπάθεια δεν εξαφανίστηκε. Για μένα, ένιωσα ότι αυτό το ένα κομμάτι έκανε τη διαφορά που έψαχνα τόσο καιρό, αν και δεν μπορώ να ξέρω αν οφείλεται μόνο στο ωμέγα-3, αφού συνέχιζα και τη θεραπεία του γιατρού μου.